Katowicka
Katowicka – ulica przebiegająca przez dzielnice Chorzów Centrum i dzielnicę Chorzów II. Jest jedną z najdłuższych ulic miasta, a swymi początkami sięga roku 1816. Pierwotnie nazywana ul. Węglową (Kohlenstrasse), a później ul. Bytomską na odcinku od Rynku do Bytomia. Natomiast na odcinku od Rynku w kierunku Katowic ul. Katowicką. W czasach PRL-u nosiła imię Feliksa Dzierżyńskiego. Obecnie jej chorzowski fragment nosi nazwę Katowicka, natomiast jej fragment będący w granicach Katowic nazwany jest ul. Chorzowską. Ulicą 80 Chorzowską jest również w granicach Bytomia. Warto wspomnieć, że na jej trasie kursuje jedna z najdłuższych linii tramwajowych Górnego Śląska biegnącą od Katowic przez Chorzów do Bytomia. Nazwa nawiązuje do miasta Katowic będącego obecnie stolicą województwa śląskiego. Warto zobaczyć: Budynek wolnostojący nr 46 – typu willowego pochodzi z 1906 r. i wzniesiony został przez budowniczego Franciszka Wieczorka dla znanego w Królewskiej Hucie przedsiębiorcy budowlanego Carla Rzechaczka. W 2012 roku poddany został gruntownej modernizacji odzyskując tym samym dawny blask. Obecnie w budynku znajdują się trzy mieszkania zlokalizowane na parterze, piętrze i poddaszu. Dawny sierociniec ewangelicki przy nr 50 – tzw. Luterstift oddano do użytku 1 III 1888 r. w mury którego przeniesiono działający przy ul. Stawowej (dziś Szabatowskiego) od 1 VIII 1884 r. Instytut humanitarno – wychowawczy dla sierot i małoletnich dzieci królewskohuckiej (chorzowskiej) parafii ewangelickiej. W latach 1959 – 1996 mieścił się tu Państwowy Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci prowadzony przez siostry boromeuszki (siostry ze Zgromadzenia św. Karola Boromeusza). Natomiast w latach 1997 – 1998 działał tu Chorzowski Dom Pomocy Społecznej „Republika”, który przeniesiono do przebudowanego budynku dawnego hotelu robotniczego przy ul. Maciejkowickiej 4 w Chorzowie Starym Maciejkowicach. Budynek dawnego klasztoru przy nr 64 – budynek z charakterystycznej czerwonej cegły licówki wzniesiono w latach 1911 – 1912 dla potrzeb zgromadzenia sióstr Serca Jezusowego potocznie Sercanek sprowadzonych w 1894 r. z prowincji wiedeńskiej do Królewskiej Huty przez ks. Franciszka Tyllę. Architektem budynku był Paul Ubereiter. Siostry od 1925 r. prowadziły w nim szkołę gospodarczą i robótek ręcznych dla dziewcząt. Pozostałością po ich pobycie jest umieszczona w obrębie drugiego piętra na frontonie budynku figura Najświętszego Serca Pana Jezusa tzw. Serce Gorejące. Siostry w 1926 r. zmuszone były do sprzedaży domu, gdyż nie otrzymały zezwolenia na dalszą pracę w Polsce. Po II wojnie światowej na krótko swą siedzibę miała tu Służba Bezpieczeństwa a później obiekt przeznaczony został na cele oświatowe, którym służy do dnia dzisiejszego. Obecnie w budynku od 1969 r. działa dzisiejszy Zespół Szkół Gastronomiczno - Usługowych im. Marii Dąbrowskiej. Budynek Skarbofermu – wzniesiony został w tradycyjnej technice z charakterystycznej żółtej cegły elewacyjnej. Zbudowany został w 1892 r. w stylu historycznym z elementami neorenesansowymi. Pierwotnie był siedzibą Königliche Berginspektion (Królewskohucki Inspektorat Górniczy) a poświadcza to umieszczona w szczycie budynku mała tarcza heraldyczna z umieszczonym tam rokiem 1892 oraz skrzyżowanymi symbolami górnictwa: młotkiem i pyrlikiem. W latach 1922–1939 w budynku tym miała swoją siedzibę polsko – francuska spółka „Skarboferm”. W okresie powojennym w budynku tym mieściły się różne instytucje użyteczności publicznej. Natomiast po przeprowadzonych pod koniec lat 90. ubiegłego wieku pracach konserwatorsko-adaptacyjnych wg projektu biura architektonicznego Czora & Czora z Warszawy dobudowano do niego nowoczesną przeszkloną część służącą dzisiaj jako oddział jednego z banków. Budynek dawnej Hali Targowej – hala otwarta 15 VIII 1905 r. jako pierwszy tego typu obiekt na Górnym Śląsku. Wzniesiona w stylu neogotyckim o kubaturze ponad 51 tys. m3 powierzchni, zaś powierzchni użytkowej 3,6 tys. m2 . Posiadała połączenie z bocznicą kolejową. Wyposażona 81 była w wyciągi do przewozu towarów z piwnic ( ich kubatura wynosiła 11,7 tys. m3 ) na parterową galerię. Ponadto na terenie hali znajdowała się restauracja, 153 miejsc handlowych na galerii oraz 176 komórek magazynowych, 56 komórek chłodniczych oraz 417 innych miejsc handlowych. W okresie I wojny światowej hala zajęta była przez wojskowy urząd aprowizacyjny. Później od 1918 do lat 60. XX wieku, kiedy została przebudowana bezstylowo była jednym z największych miejsc handlowych w rejonie. W 1971 r. w budynku tym rozpoczęło działalność Przedsiębiorstwo Obrotu Spożywczymi Towarami Importowanymi, które zajmowało się m.in. paleniem kawy oraz paczkowaniem herbaty i przypraw kuchennych. POSTI działało tutaj do 1997 r., później w obiekcie lokowały się różne instytucje handlowo – usługowe. Obecnie obiekt czeka na proces rewitalizacji pod nazwą „Stara Palarnia”, który ma przyczynić się do powstania w jej murach nowoczesnej galerii handlowo – biurowej. Przed budynkiem hali w latach 1905 – 1962 działało miejskie targowisko. Budynek Straży Pożarnej przy nr 123 - Chorzowska Straż Pożarna służy mieszkańcom naszego miasta już ponad 135 lat. Pierwsze przymiarki do powołania straży miały miejsce już w 1873 roku, jednakże dopiero 1 XI 1874 roku powołano do życia na terenie ówczesnej Królewskiej Huty ochotniczą straż pożarną, która swą siedzibę miała przy królewskohuckim ratuszu. Służbę pełniło wówczas w stałym posterunku czterech szeregowych i jeden starszy strażak a ich ogólna liczba wynosiła 37 osób. Później wraz z rozwojem miasta liczba strażaków stopniowo wzrastała osiągając już w 1888 roku 250 członków. Straż swój pierwszy statut otrzymała w 1878 roku a dewizą strażackiej służby były słowa: „Bogu na chwałę, bliźniemu na obronę”. Później w podwórzu ratusza utworzono pierwszą remizę strażacką, przy której wybudowano wieżę do ćwiczeń i stajnię dla koni. Miejska straż pożarna utworzona została na podbudowie ochotniczej straży w 1902 roku. Budowa nowej remizy strażackiej oddanej do użytku 6 listopada 1906 roku rozpoczęła się już w 1904 roku a jej koszt budowy wyniósł 200 tys. marek. Była to na ówczesne czasy najnowocześniejsza placówka w regionie wybudowana według berlińskich wzorów. Budynek remizy usytuowany przy ul. Katowickiej 123 (dawnej ulica Bytomska 19, z niem. Beuthenerstrasse) na planie prostokąta jest czterokondygnacyjną budowlą. W jej przyziemiu znajdują się trzy bramy wjazdowe do części garażowej, w której mieści dziesięć boksów samochodowych. Bramy od samego początku istnienia budynku były i są zamykane i otwierane specjalnym samoczynnym systemem podnoszącym. Po lewej stronie od wejścia do budynku znajduje się obecnie nowoczesne centrum zintegrowanego sytemu wykrywania zagrożeń i alarmowania. Wyższe piętra budynku zajmują pomieszczenia administracyjno biurowe, sypialnie dla strażaków z węzłem sanitarnym, sala wykładowa, kuchnia i świetlica. Ni 82 była w nowoczesny sprzęt gaśniczy, który powoli wypierał konne wozy strażackie i proste sikawki. Przykładowo w 1912 roku zakupiono jedną z pierwszych na Górnym Śląsku sikawkę samochodową firmy Benz z Gaggenau (niemieckie miasto w Badenii-Wirtembergii, w rejencji Karlsruhe). W latach 1979 – 1989 budynek chorzowskiej remizy poddany został modernizacji. W 1981 roku rozebrano boczne zabudowania w miejsce, których wybudowano halę sportową o powierzchni 569 m2 z zapleczem socjalnym oraz wspinalnię o wysokości 17 metrów. Wówczas chorzowska straż wzbogaciła się również o nowoczesny sprzęt w postaci 30 metrowej autodrabiny Magirus, ciężki samochód gaśniczy marki Steyr oraz samochód do ratownictwa wysokościowego z 66 metrowym podnośnikiem hydraulicznym fińskiej firmy Bronto Skylift. W 1988 roku społeczeństwo naszego miasta ufundowało strażakom sztandar, na którym nie zabrakło wizerunku patrona strażaków św. Floriana. Kościół im. Elżbiety - historia chorzowskiej parafii ewangelicko-augsburskiej sięga 1801 roku, kiedy to odprawione zostało po raz pierwszy nabożeństwo ewangelickie na terenie ówczesnej Królewskiej Huty. Sama parafia erygowana została dopiero w 1836 roku i była wówczas obsługiwana przez bytomskiego pastora. Samodzielność uzyskała wraz z budową probostwa w latach 1876-1877. Budynek kościoła im. Elżbiety (nazwany tak na cześć żony króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV) jest najstarszym murowanym obiektem sakralnym obecnego Chorzowa. Świątynia wzniesiona została w latach 1840 – 1844 według berlińskiego projektanta Augusta Sollera (1805-1853) i przypomina wzorem małe wiejskie kościółki alpejskie. Nadzór nad budową sprawował królewski inspektor budownictwa z Wrocławia Schönfelder. Prace murarskie wykonała firma mistrza murarskiego Daniela Grötschela z Królewskiej Huty, natomiast roboty ciesielskie zlecono firmie Kannewischer z Bytomia. Świątynia jest orientowaną neogotycką budowlą założoną na planie prostokąta, typu salowego z trójstronnymi emporami, wykonana z cegły, tynkowana bez zdobień architektonicznych. W bocznych ścianach korpusu znajduje się pięć wąskich ostrołukowych okien dekorowanych żeliwnymi maswerkami oraz kratownicami opraw szyb. Zamknięte trójbocznie prezbiterium zwieńczone kryształowym sklepieniem poprzedzone jest przęsłem prezbiterialnym o sklepieniu ostrołukowym. Korpus przykryty od zewnątrz dwuspadowym dachem na konstrukcji drewnianej obłożony cynową blachą, natomiast wewnątrz nakryty płaskim stropem z wyeksponowanym układem drewnianych belek stropowych o prostokątnym podziale. Fasada kościółka to dwie czterokondygnacyjne wieże założone na planie kwadratu, zwieńczone ażurową maswerkową balustradą oraz ostrosłupowymi hełmami. W każdej z wież mamy okrągłą klatkę schodową z żeliwnymi spiralnymi schodami. Pomiędzy wieżami widoczny jest ostrołukowy portal z wejściem głównym, nad którym umieszczone jest maswerkowe okno rozetowe. Szczyt z dekorowanymi wznoszącymi się arkadkami zwieńczony jest żeliwnym krzyżem. Mało widocznym elementem architektonicznym są dwie pięcioboczne dwukondygnacyjne wieże przy prezbiterium, które nie wychodzą poza wysokość korony muru. O ich istnienie świadczą jedynie wychodzące w obrębie dachu narożne filarki. Wnętrze kościoła składa się z trzech części: kruchty w przestrzeni międzywieżowej, w której znajdują się wejścia na empory dostępne z wieżowych klatek schodowych. Drugie wejście na empory zlokalizowane jest od strony prezbiterium. W nawie głównej stanowiącej drugą część świątyni i mieszcząca ok. 300 miejsc siedzących znajdują się drewniane empory wsparte na kwadratowych słupach, na których zamontowane są dekorowane balustrady z kwadratowymi płycinami wypełnionymi żeliwnymi maswerkowymi ornamentami. Na zachodniej emporze ustawione są szesnasto głosowe organy o trakturze mechanicznej 83 pochodzą z 1880 roku. Wykonane zostały w firmie Carla Volkmanna z Gliwic. W 1888 roku wzbogacono je o nowe rejestry. Prócz tego w narożniku lewej części nawy głównej od strony prezbiterium znajduje się wsparta na słupie prosta koszowa ambona. Jej schody skierowane są do części prezbiterialnej. Trzecią część świątyni stanowi prezbiterium oddzielone od nawy głównej żeliwnym fryzem maswerkowym zamontowanym pod łukiem tęczowym. W prezbiterium na tle trzech ostrołukowych okien ustawiony jest drewniany neogotycki ołtarz przypominający tryptyk, w którym centralnie umieszczony jest obraz Chrystusa autorstwa berlińskiego artysty Augusta von Kloeberga (1793-1864). Kościół otoczony jest cmentarzem, który poświęcony został 28.VIII 1825 r. Należy on do najstarszych w okolicy. Do czasu utworzenia w 1850 roku cmentarza przy katolickim kościele pw. św. Barbary służył zarówno ewangelikom jak i katolikom. Budynek wpisany do rejestru zabytków woj. śląskiego pod nr A/1201/72. Budynek dawnego probostwa przy nr 96 – budynek dawnej plebanii parafii ewangelicko – augsburskiej wzniesiony jako wolnostojąca willa pochodzi z lat 1876 – 1878. Jest budynkiem wzniesionym w tradycyjnej technice z cegły elewacyjnej, na planie prostokąta, jednokondygnacyjny na wysokim podpiwniczeniu z ustawionym na osi wysokim szczytem. Całość nakryta dachem wielospadowym, pod którym mieści się użytkowe poddasze. Z boku po lewej stronie szczytowej mamy wejście do budynku zabudowane drewnianą werandą. Willa przy nr 128 – jest pierwszą willą wzniesioną na terenie obecnego Chorzowa. Powstała w 1869 r. na zlecenie mistrza ciesielskiego Raczka. Projekt domu opracowany został przez mistrza budowlanego H. Hamischa. Pierwotnie willa była otoczona ogrodem a za nią znajdowały się pomieszczenia gospodarcze. Budynek jest podpiwniczony gdzie znajdowały się m.in. pralnia, spiżarnia, dwukondygnacyjny, z cegły, tynkowany wystrojem nawiązujący do neorenesansowego stylu włoskiego. Pomieszczenia parteru były reprezentacyjne, na który prowadziły schody nakryte murowanym gankiem wspartym na filarach a za nim ciągnął się długi korytarz. Prowadził on do trzech pokoi, sypialni, małej ubikacji a dalej za wąskim załamanym korytarzu była kuchnia z spiżarnią, alkowa i pokoik dziecięcy. Na końcu był jeszcze dodatkowy pokój połączony z murowaną szeroką altaną, z której można było wyjść po schodkach do ogrodu. Natomiast piętrze znajdowały się jedynie trzy pokoje zlokalizowane od strony ulicy z kuchnią. Ponadto od strony podwórza było niezamieszkane poddasze ze strychem. Dawne koszary przy nr 156 – zabudowania dawnych koszar stanowiły zaplecze socjalne i sztab dla oddziałów wchodzących w skład Obszaru Warownego „Śląsk”. W jego skład wchodził wraz z budynkiem sztabowym, magazyny broni, kuchnia, izba żołnierska. Sam budynek wzniesiono w formie jednopiętrowej, podpiwniczonej wolnostojącej willi, gdzie zastosowano zbrojone szynami kolejowymi stropy. W jego wschodniej części znajdował się schron bojowy, na dachu którego dla maskowania utworzono taras. Schron bojowy przy nr 168 - Polski schron bojowy jest jednym z kilku dawnych obiektów obronnych znajdujących się na terenie Chorzowa wchodzących w skład linii stałych fortyfikacji obronnych zbudowanych w latach 30-tych ubiegłego wieku na ówczesnej granicy Polski z Niemcami mających na celu obronę ludności oraz znajdującego się w granicach naszego państwa przemysłu. Linia fortyfikacyjna zwana Obszarem Warownym „Śląsk” to wyjątkowy w skali kraju zabytek polskiej myśli wojskowo-inżynieryjnej okresu międzywojnia. Pas umocnień budowany były w kilku etapach. W pierwszym etapie z lat 1933-1935 wzniesiono 84 samodzielne zespoły schronów bojowych tzw. punktów oporu w centrum obszaru i na jego skrzydłach, w drugim etapie z lat 1936-1938 połączono punkty oporu ciągłą linią umocnień stałych, wybudowano m.in. drugą linię schronów bojowych, obiekty pozorne, wykonano sieć telefoniczną oraz ciągłą linię przeszkód. Trzeci ostatni etap budowy przypadł na rok 1939 i podjęto wtedy rozbudowę odcinków „Mikołów” o długości 18 km i „Tąpkowice” o długości 14 km. Budowa została jednak przerwana w wyniku rozpoczęcia działań wojennych. Po ukończeniu dwóch pierwszych faz kompleks umocnień liczył 32 km długości a w strukturze fortyfikacji wzniesiono w sumie ok. 180 budowli. Chorzowski schron przy ul. Katowickiej oznaczony na mapach nr 5 wybudowany został w 1936 roku a jego zadaniem była ochrona granicy państwowej przebiegającą na drodze pomiędzy Chorzowem a Bytomiem. Wykonany został w wykopanym na 4 m wykopie. Jego fundamenty mają grubość 75- 80 cm i jest dwukondygnacyjną monolityczną, żelbetonową budowlą mierzącą w planie 10,20x10,80 m. Poszczególne elementy schronu mają grubość: strop ze specjalną warstwą przeciwodpryskową 175 cm, ściana czołowa 175-200 cm, ściany boczne i tylna 150 cm, natomiast ściany wewnętrzne 100 cm. Dodatkowo części znajdujące się pod ziemią otoczono dodatkowym płaszczem kamiennym o szerokości ok. 2 m. Choć schron ten należy do obiektów bojowych średniej wielkości miał chronić uzbrojenie i załogę przed ostrzałem artyleryjskim o kalibrze do 220 mm. Wnętrze schronu zawiera 14 pomieszczeń. W kondygnacji górnej mamy dwie izby bojowe ciężkiej broni maszynowej, szyb kopuły pancernej, wartownię z łącznikiem komunikacyjnym pełniącym funkcję korytarza i wartowni, maszynownię stanowiąca zaplecze techniczne schronu, przedsionek z wnęką ustępu z tzw. suchym kubłem o powierzchni 4,5 m2 i śluzę przeciwgazową o powierzchni 3,2 m2 . W kondygnacji dolnej znajduję się 7 pomieszczeń i są powtórzeniem kondygnacji górnej z tym, że w jej skład wchodzą: dwie izby dowodzenia o powierzchni 3 m2 i 4,5 m2 , izba dowódcy o powierzchni 4,5 m2 , izba oficera dyżurnego o powierzchni 4,2 m2 i jedna dla załogi o powierzchni 3,25 m2 , magazyn oraz ośmioboczne podszybie kopuły pancernej, w której zamontowany był jeden ciężki karabin maszynowy w skrócie ckm wz. 30 o masie 17 kg i kalibrze 7,92 mm. Na wyposażeniu schronu były również dwa ręczne karabiny maszynowe wz. 28, o wadze 9,5 kg, kaliber 7,92 mm oraz inna broń podręczna wykorzystywana przez załogę, która w zależności od potrzeb wahała się w granicach od 8 do 20 żołnierzy i oficerów. Stan podstawowy obsadzenia schronu to: dowódca, oficer artylerii, telefonista, trzech żołnierzy obsługujących uzbrojenie kopuły pancernej. W skład załogi wchodziło również 2 żołnierzy obsługujących wentylację i uzupełniani okresowo od 4 do 6 żołnierzy obsługujących ckm wz. 08 w strzelnicach bocznych. Od 2004 roku schron bojowy funkcjonuje, jako izba muzealna udostępniana do zwiedzania, której patronuje Stowarzyszenie na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium”.
