Powstańców
Powstańców – ulica w dzielnicy Chorzów Centrum (Śródmieście). Leży pomiędzy równoległymi do niej ul. Wolności i ul. H. Dąbrowskiego. Rozpoczyna się tuż przy Ratuszu od strony ul. Jagiellońskiej, a kończy przy ul. J. Omańkowskiej. Nazwa ulicy funkcjonuje od 1922 r. i upamiętnia walecznych Powstańców z walk o wyzwolenie Śląska w latach 1919 – 1921. Warto zobaczyć: Budynek szkolny przy nr 6a – wzniesiony w 1891 r. w stylu historycznym z elementami neorenesansowymi założony na planie litery „L”. Murowany z cegły, nietynkowany, podpiwniczony o trzech kondygnacjach. Nakryty płaskim dachem. Wejście do budynku na osi budynku. W poziomie trzeciego piętra w ryzalicie trzy duże okna auli, zakończone łukiem pełnym, wypełnione witrażami z podziałem w postaci trzech arkad. Dawniej w budynku tym mieściło się Gimnazjum Klasyczne im. Odrowążów. Dzisiaj działa w nim Zespół Szkół Technicznych nr 2 im. Mariana Batko. Kamienica mieszczańska przy nr 14 – wzniesiona w latach 1903 – 1904 dla mistrza budowlanego Karla Rzehaczka, a zaprojektowana została przez mistrza budowlanego Franciszka Wieczorka. Zbudowana została na planie litery „L” z dostawianą oficyną zlokalizowaną po prawej stronie tradycyjnej formie z cegły o elewacji wykończonej kolorową cegłą klinkierową oraz kamiennymi elementami dekoracyjnymi w stylu secesyjnym. Charakterystycznym elementem dekoracyjnym budynku jest umieszczony w szczycie orzeł oraz środkowy wykusz na poziomie pierwszego i drugiego piętra zwieńczony balkonem oraz loggie z prawej strony. Okna pierwszej kondygnacji zakończone półokrągło z wieloma podziałami. Kościół ewangelicko – augsburski im. ks. dra Marcina Lutra - W 1871 roku królewskohucka parafia ewangelicka otrzymała samodzielność i liczyła wówczas 4, 5 tys. wiernych. Dalszy rozwój przemysłu i wzrost liczby wiernych pod koniec XIX wieku do 9 tys. wymusił niejako potrzebę budowy nowego kościoła, gdyż kościół im. Elżbiety stał się już niewystarczający. Do prac nad budową nowej świątyni przystąpiono chwilą wmurowania kamienia węgielnego 21 III 1897 roku. Autorem projektu był Ludwig Böttger (1845 - 1894). Poświęcenia kościoła dokonano 10 XI 1898 roku (dzień urodzin ks. M. Lutra). Kościół jest w stylu neogotyckim na planie krzyża, ceglany, nietynkowany, z kwadratową wieżą nakrytą strzelistym stożkowym hełmem, na której zamontowany jest system zegarowy wykonany przez firmę Weule z Bockenem (Dolna Saksonia u podnóża gór Harzu) oraz trzy kościelne dzwony o łącznej wadze 3 ton. Największy z dzwonów posiadał napis „Warownym grodem jest nam Bóg”(Hymn Reformacji z 1529 roku, który powstał w oparciu o tekst Psalmu 46). Na osi wieży znajduje się ostrołukowa kruchta wejściowa z podwójnym portalem. Świątynia posiada krótki dwuprzęsłowy korpus przecięty szerokim dwuprzęsłowy, lecz płytkim transeptem. 148 Prezbiterium z ośmiobocznym aneksem na osi zamknięte wielobocznie. Po bokach wieży znajdują się przylegające do korpusu półwieżyczki. Kościół zewnętrznie jest przyporowany dwuskokowymi przyporami. Dach korpusu jest dwuspadowy, natomiast dach prezbiterium wielospadowy. Całość wykonana z ceramicznej dachówki. Szczyt korpusu i szczyt transeptu dekorowany jest blendami i sterczynami. Wnętrze jest typu halowego z szeroką nawą główną i wąskimi nawami bocznymi zabudowanymi emporami dekorowanymi balustradą o rozetowym ornamencie. Sklepiony jest krzyżowo – żebrowym sufitem z pasami gurtowymi, a żebra spływają na filary. Pomiędzy transeptem a prezbiterium znajdują się prostokątne aneksy portalowe i wieżyczki wejściowe na empory. Okna nawy głównej i transeptu są w układzie dwukondygnacyjnym. Pozostałe są podwójne i małe zamknięte łukowo. Okna zaopatrzone są w ornamentalne witraże o formach geometrycznych z okresu secesji. Trzy witraże nawy głównej patrząc od lewej przedstawiają scenę Bożego Narodzenia, Zmartwychwstania oraz Zesłania Ducha Świętego. Witraże wykonane zostały przez firmę F. Mϋllera z Quedlinburga (środkowe Niemcy, Saksonia). W prezbiterium stoi architektoniczny, neogotycki drewniany ołtarz z centralnie ustawionym krzyżem. Ołtarz autorstwa Rudolfa Herzoga z Berlina. Po lewej stronie przy prezbiterium znajduje się prosta ambona, na której umieszczony jest portret patrona kościoła ks. dr. Marcina Lutra. Poza tym kościół wyposażony jest w kamienną chrzcielnicę wykonaną przez berlińską firmę Jurst, wodną instalację grzewczą wykonaną przez firmę R.O. Mayer z Hamburga oraz instalację elektryczną wykonaną przez firmę Schuckert. Na emporze chóru ustawiony jest 28 głosowy instrument organowy opus 515 posiadający dwa manuały z pneumatycznym systemem traktury zbudowany przez świdnicką firmę Schlag i synowie w 1898 roku. Kościół posiada 1300 miejsc siedzących i 200 stojących. Przy kościele od 1902 roku działa chór kościelny „Cantate”, który należy do czołówki chórów kościelnych naszego miasta. Obecnie parafią kieruje ks. Bogusław Cichy, który w 2007 roku zastąpił ks. Jerzego Romańskiego, który kierował chorzowską parafią ewangelicką ponad 35 lat. Budynek wpisany do rejestru zabytków woj. śląskiego. Kamienica mieszczańska przy nr 18 - kamienica ze znaną od 1909 roku, czynną do dnia dzisiejszego restauracją „Pod Dzwonem”. Jest to duży narożny, czterokondygnacyjny budynek z użytkową częścią poddasza z charakterystyczną wieżyczką narożnego wykuszu, wzniesiony w 1897 roku według projektów Otto Mücke z Królewskiej Huty dla mistrza budowlanego Pippa. Elewacja posiada wystrój eklektyczny z elementami neorenesansowymi. Podobnie wystrój znajdującego się w parterze lokalu gastronomicznego z wejściem od strony ul. J. Sobieskiego 6. Tradycje tej restauracji sięgają roku 1836, kiedy to na terenie kolonii Erdmannswille powstała pierwsza karczma o nazwie „Dzwon Urbana” (Urbansglocke), którą później przeniesiono do obecnego miejsca. Symboliczny dzwon zawieszony został w narożu kamienicy pod wykuszem. Kamienica wpisana w rejestr zabytków woj. śląskiego. Muzeum w Chorzowie - Początki chorzowskiego Muzeum sięgają okresu międzywojennego ubiegłego wieku. Wtedy to Łukasz Wallis z synem Stanisławem postanowili zbierane przez wiele lat prywatne eksponaty dotyczące historii Górnego Śląska a zwłaszcza powiatu świętochłowickiego przekazać władzom powiatowym Świętochłowic celem zorganizowania muzeum. Dzięki tej darowiźnie władze powiatowe Świętochłowic 12 III 1925 roku podjęły uchwałę powołujące do życia muzeum. Celem tej placówki było gromadzenie i powiększanie zbiorów zwłaszcza z dziedziny etnografii i literatury śląskiej, pamiątek związanych z plebiscytem i powstaniami śląskimi oraz z zakresu numizmatyki. W związku z wynikłymi trudnościami lokalowymi władze Świętochłowic zmuszone były szukać nowego lokum dla swego muzeum. Nie mogąc znaleźć go na swoim terenie podjęły rozmowy z władzami miasta Chorzów, aby te przejęły zbiory. Miasto Chorzów wyraziło 149 akces przejmując świętochłowickie zbiory i otwierając uroczyście 13 XII 1935 roku muzeum w pomieszczeniach obecnego Gimnazjum nr 1 im. Marii Konopnickiej przy ul. H. Dąbrowskiego 53. Muzeum nadano wówczas nazwę Muzeum Ziemi Bytomskiej, która obowiązywała do 1951 roku. Od 1937 roku kierownictwo nad muzeum obejmuje Stanisław Wallis (1895 - 1957), który intensywnie zajął się powiększaniem zasobów chorzowskiego muzeum. Z chwilą jego otwarcia liczyło ono ponad trzy tysiące eksponatów a obecna ich liczba przekracza 43 tys. Okres II wojny światowej to czas rozproszenia a zarazem częściowego zniszczenia zbiorów. Zaraz po zakończeniu działań wojennych w 1945 roku Muzeum wznowiło pracę a Stanisław Wallis, jako jego kierownik przystąpił do odzyskiwania zbiorów. Niestety trudności lokalowe nie ułatwiały pracy. Stabilizacja nastąpiła dopiero z chwilą przeznaczenia przez władze miejskie w 1957 roku budynku przy nr 25, gdzie muzeum ma swoją siedzibę do dnia dzisiejszego. Jeszcze przed uzyskaniem nowej siedziby muzeum dwukrotnie było przenoszone. W styczniu 1946 roku mieściło się w dawnym Miejskim Domu Kultury „Centrum” przy ul. H. Dąbrowskiego a od 1949 roku w budynku na Górze Wyzwolenia. Pierwszą powojenną wystawę urządzono 1 II 1947 roku. Natomiast pierwszą wystawę w budynku przy ul. Powstańców 25 otwarto 31 I 1959 roku. Od tego momentu Muzeum systematycznie realizuje wytyczony statutem program badawczy oraz powiększa swe zbiory muzealne, koncentrując się przede wszystkim na zagadnieniach obejmujących kulturę i historię Śląska, przez co może prowadzić bogatą działalność wystawienniczą. Na uwagę zasługuje otwarta w grudniu 2006 roku stała wystawa numizmatyczna pt. „Z dziejów pieniądza. Polska-Śląsk, która prezentuje ponad 830 eksponatów obrazujących historię mennictwa od czasów Mieszka I do współczesności. Muzeum prowadzi również szeroką działalność wydawniczą, m.in. od 1996 roku jest wydawcą czasopisma naukowego - rocznika „Zeszyty Chorzowskie”, których do dnia dzisiejszego ukazało się 13 tomów. Od 1991 roku Muzeum jest instytucją samorządową realizującą swe zadania w kilku działach: dział numizmatyki posiadający w swych zbiorach ponad 16 tys. eksponatów zwłaszcza monety polskie, śląskie i będące w obiegu na Śląsku, od średniowiecza do czasów współczesnych. Dział medalierski, w którego zbiorach znajduje się około 9 tys. medali, odznaczeń i odznak. Najstarsze z nich pochodzą z XVI wieku. Dział historyczny zajmujący się przede wszystkim gromadzeniem i opracowaniem przedmiotów i pamiątek związanych z naszym miastem. Największą część zbiorów stanowi kolekcja ikonograficzna obejmująca zwłaszcza fotografię portretową, dokumentalna i reportażową, pocztówki a także zbiór 150 sztandarów różnych towarzystw i organizacji społecznych działających na terenie Chorzowa i innych miast Górnego Śląska. W dziale sztuki, działającym od 1961 r. gromadzone są eksponaty związane z polskim malarstwem, grafiką i rysunkiem o tematyce przemysłowej od II poł. XIX wieku do czasów współczesnych. Natomiast dział etnografii zajmuje się dokumentowaniem obrazu kultury ludowej i robotniczej przełomu XIX i XX wieku na Górnym Śląsku. Poza tym w muzeum działają: dział edukacyjno-promocyjny prowadzący pracę edukacyjną m.in. w formie lekcji muzealnych dla dzieci i młodzieży oraz biblioteka muzealna posiadająca bogaty księgozbiór, w tym starodruki, prasę polską i niemiecką z XIX i XX w. Budynek willowy przy nr 27 – powstała pod koniec XIX wieku. W latach 1922-1926 w willi mieszkał prof. Ignacy Mościcki, który wraz z Eugeniuszem Kwiatkowskich prowadził prace przy uruchamianiu produkcji chorzowskich Zakładów Azotowych zaraz po przejęciu Chorzowa przez Polskę. Warto wspomnieć, że na poddaszu budynku w jednym z pomieszczeń urządzono małą izbę pamięci Ignacego Mościckiego. Obecnie w willi, jak i dobudowanym do niej nowoczesnym budynku ma swoją siedzibę Lecznica Dzieci i Dorosłych im. Ignacego Mościckiego. Kamienica przy nr 32 – jest budynkiem narożnym zlokalizowanym na narożu z ul. B. 150 Chrobrego. Wzniesiona została w 1902 r. wg projektu Gustawa Kocha, jako jego dom własny. Założona jest ona na planie litery „L”. Składa się z dwóch trójkondygnacyjnych części połączonych z narożną wieżą, która pierwotnie zwieńczona była hełmem. Część parterowa wykorzystywana do celów handlowo – usługowych. Dekoracja elewacji wykonana w stylu secesji. Charakterystycznym elementem dekoracyjnym kamienicy jest monumentalna płaskorzeźba nagiej kobiety stojącej na tle otwartej arkady będącej alegorią sztuki. Dawny budynek klasztorny przy nr 45 – jest to duży murowany budynek, wzniesiony w tradycyjnej technice z cegły, nietynkowany, zbudowany w 1903 r. wg projektów Ludwiga Schneidera z Gliwic w stylu eklektycznym z elementami neogotyckimi. Budynek wykorzystywany był przez siostry Sercanki, które miały drugi dom przy ul. H. Dąbrowskiego na potrzeby utworzonego w nim domu pomocy społecznej. Od 1926 r. siostry sprzedały obiekt, który objęły siostry zakonne z Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego`a Paulo zwane potocznie szarytkami. Siostry do dnia dzisiejszego prowadzą w nim dom opieki. W szczycie budynku ustawiona jest charakterystyczna pełnoplastyczna figura Najświętszego Serca Pana Jezusa tzw. Serce Gorejące. Budynek wpisany do rejestru zabytków woj. śląskiego.
