Strzelców Bytomskich
Strzelców Bytomskich – ulica w dzielnicy Chorzów Centrum przebiega od skrzyżowania z ul. Wolności do ul. 75 Pułku Piechoty. Nazwa nadana w 1932 r. po połączeniu dawnych ul. Szpitalnej i Granicznej leżących wówczas na terenie gminy Nowe Hajduki. Nazwa bezpośrednio odwołuje się do powstania i działania I Pułku Strzelców Bytomskich sformowanego 17 V 1919 r. w Częstochowie, gdzie następnie został przekierowany na ziemię Wieluńską a później po ich zwolnieniu przybyli na Górny Śląsk podejmując działania w organizacjach plebiscytowych. Byli żołnierze Pułku brali również czynny udział w działaniach II i III powstania śląskiego wchodząc w skład m.in. Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Strzelcy Bytomscy znani są m.in. z popularyzacji śpiewanych przez siebie piosenek: Od Bytomskich Strzelców, czy Od Bytomia bita droga. Warto zobaczyć: Zespół pawilonów szpitala z otaczającą go zielenią parkową – powstawał w latach 1866 – 1973. Jego zasadnicza część wzniesiona została w latach 1902 – 1908 wg projektów Arnolda Hartmanna z Berlina w stylu secesji. Pierwotnie zabudowania należały do Spółki Brackiej (Knappschaftslazarett). Budynki wpisane w rejestr zabytków pod nr A/1357/85. W skład kompleksu wchodzą : 1. Pawilon nr 1 – jest głównym największym budynkiem zespołu wzniesionym w latach 1903 – 1905 r. w stylu secesji. Założony na planie litery „T” ze skrzydłami bocznymi. Obiekt jest murowany z cegły elewacyjnej, nietynkowany, trójkondygnacyjny, podpiwniczony. Nakryty wysokim, mansardowym kombinowanym dachem, kryty dachówką. W części dachowej charakterystyczne wieżyczki wywietrzników i na łączeniach budynków oraz ozdobne lukarny. Budynek bogato zdobiony detalami architektonicznymi secesyjnymi zwłaszcza w części szczytowej. Na osi środkowego ryzalitu zlokalizowanego od strony ul. K. Pułaskiego kamienny kartusz z symbolami górniczymi: młotkiem i pyrlikiem. Do budynku po prawej stronie dobudowano nowoczesny blok sal operacyjnych. Obecnie w przyziemiu od ul. K. Pułaskiego izba przyjęć, natomiast w pozostałej części budynku działają oddziały chirurgii i ortopedii. Dawniej działał tu również oddział laryngologiczny. 2. Pawilon nr 2 – powstał w 1915 r. w stylu modernistycznym z elementami secesyjnymi. Budynek założony na planie wydłużonego prostokąta z bocznymi skrzydłami, murowany z cegły elewacyjnej, nietynkowany, na wysokim podpiwniczeniu, trójkondygnacyjny. Nakryty wysokim mansardowym dachem. Elewacja frontowa z nieznacznie wysuniętym ryzalitem zwieńczony secesyjnym szczytem z małym kartuszem. Na osi budynku mamy wysunięty, otynkowany, kolumnowy portyk z odcinkowym naczółkiem. W pawilonie tym obecnie funkcjonują oddziały: kardiologii, chorób wewnętrznych, neurologia oraz pracownie diagnostyczne. Budynek ten 179 połączony jest specjalnym łącznikiem tunelowym z budynkiem głównym nr 1. 3. Pawilon dawnego oddziału urologii nr 3 – jest budynkiem murowanym wykonanym w tradycyjnej technice z cegły elewacyjnej, nietynkowany, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, z użytkowym poddaszem ozdobionym oknami lukarnowymi w części dachowej. Obecnie budynek przebudowany, gdzie oryginalne są jednie ściany, a wnętrze kryjące centrum nowoczesne urologii „Urovita”. 4. Pawilon nr 4 – mieszczący obecnie oddziały: ginekologiczno – położniczy i noworodkowy wybudowany został w 1902 r. w tradycyjnej technice, murowany z cegły elewacyjnej, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, założony na planie wydłużonego prostokąta z ryzalitami na dłuższej osi. Nakryty wysokim czterospadowym dachem pokryty dachówką. Na budynku tablica pamiątkowa o treści: „ Szpital im. A. Mielęckiego w Chorzowie odznaczony tytułem Szpitala Przyjaznego Dziecku, światowej akcji prowadzonej przez WHO/UNICEF z 2002 r.”. 5. Pawilon dawnej kliniki kobiecej nr 5 – jest najstarszym budynkiem kompleksu wzniesionym w 1866 r. w stylu historycznym a rozbudowanym w 1916 r. Założony został na planie wydłużonego prostokąta z wydatnym ryzalitem od strony północnej. Główny korpus budynku dwukondygnacyjny, w partii środkowej trójkondygnacyjny, w tradycyjnej technice z cegły elewacyjnej, nietynkowany, podpiwniczony z płaskim dachem. Obecnie pawilon mieści poradnie: chirurgiczna, ortopedyczna, medycyny pracy oraz szpitalna apteka. 6. Pawilon nr 6 – wzniesiony w 1973 r. jako oddział i poradnia dermatologiczna. Budynek murowany, tynkowany, dwukondygnacyjny założony na planie prostokąta. Obecnie w budynku mieści się dyrekcja, administracja oraz laboratorium analityczne. 7. Pawilon nr 7 – wzniesiony pierwotnie jako barak w 1893 r., nadbudowany w 1916 r. służąc jako oddział chorób zakaźnych obecnie jest to „Centrum dializ”. 8. Pawilon dawnej łaźni i szpitalnego RTG nr 8 - wzniesiony w 1904 r. w stylu secesyjnym na planie prostokąta z ryzalitem od zachodniej strony i charakterystyczną wieżyczką nakrytą baniastym hełmem zlokalizowaną w południowo – wschodnim narożu przechodząca płynnie w południową płaszczyznę ściany. W wieżyczce małe wejście do budynku ujęte w ozdobny portal. Budynek murowany z cegły elewacyjnej, nietynkowany, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, nakryty wysokim mansardowym dachem z trzema lukarnami i wieżyczką wentylacyjną poddasza. W ryzalicie potrójne okna. Elewacja o bogatych formach architektonicznych. Od drugiego naroża strony południowej umieszczona jest arkadowa galeria mieszcząca wejście główne do budynku. 9. Pawilon nr 9 – to przebudowany parterowy budynek wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta, nakryty płaskim dachem, mieszczący obecnie Centrum Medyczne „Silesia Clinic”. 10. Pawilon nr 10 – to budynki magazynów usytuowane przy budynku kotłowni i wieży kominowej. 11. Pawilon nr 11 – budynek dawnej dyrekcji szpitala, będący pierwotnie willą dyrektora szpitala. Wzniesiony na przełomie XIX i XX wieku, założony na planie wydłużonego prostokąta, murowany z cegły elewacyjnej, nietynkowany, jednokondygnacyjny, dwukondygnacyjny w części południowej. Nakryty wielospadowym dachem. Obecnie budynek po generalnym remoncie. Od strony północnej odtworzony ganek w formie ogrodu zimowego. W budynku tym działała szpitalna biblioteka oraz kaplica. 180 12. Pawilon kuchni nr 12 – wzniesiony w latach 1904 – 1905 w stylu secesyjnym stojący w północnej części terenu szpitalnego. Murowany, otynkowany, dwukondygnacyjny z jedną kondygnacją ukrytą w poddaszu, podpiwniczony założony na planie prostokąta z ryzalitem od strony północnej i kilkoma dobudówkami od strony południowej. Całość nakryta wysokim, mansardowym kombinowanym dachem z prostokątnymi lukarnami, nakrytymi wysokimi dwuspadowymi daszkami. Na osi szczytu umieszczone wywietrzniki w formie wieżyczki. Fasada budynku ozdobiona dużym szczytem z secesyjnymi elementami dekoracyjnymi. Natomiast na osi szczytu mamy masywne, pięciodzielne okno zamknięte łukiem pełnym osadzone w profilowanej opasce. W parterze od frontu, podłużna dobudówka mieszcząca dwa symetryczne wejścia z galerią przykrytą jednospadowym daszkiem, nad wejściem w formie mansardowej. 13. Budynek prosektorium – jest najnowszą inwestycją wzniesioną na terenie szpitala. Inwestorem budynku była istniejąca od 1989 r. firma pogrzebowa „Brauner” mająca swoją siedzibę przy ul. K. Pułaskiego. 14. Wieża z zabudową kotłowni – wybudowane w 1905 r. w stylu secesji wg projektu niemieckiego architekta Adolfa Hartmanna. Ma ona 43 metry wysokości i pełni ona podwójną funkcję wieży kominowej zlokalizowanej u jej podstawy szpitalnej kotłowni oraz wieży wodnej z umieszczonym w niej w górnej części zbiornikiem wodnym pozwalającym na utrzymanie odpowiedniego ciśnienia ciepłej wody dostarczanej do szpitalnych pomieszczeń. Wieża ma również zainstalowany zegar widoczny od szpitalnego dziedzińca z nowoczesnym współczesnym systemem zegarowym. W przyszłości na wieżę mają być zainstalowane schody i platforma widokowa. 15. Pomieszczenia portierni – wzniesione w latach 1902 – 1906 prezentujący stylistykę secesji analogicznie jak większość obiektów szpitalnych. 16. Pomnik dra Andrzeja Mielęckiego - stoi na centralnym placu Zespołu Szpitala ustawiony na specjalnym skwerze. Jest to dużych rozmiarów głaz – kamień, na którym zamontowana jest tablica pamiątkowa z wizerunkiem sławnego lekarza wykonana przez artystę Rajnholda T. Domina. Pomnik odsłonięto w 1967 r. Warto wspomnieć, że użyty kamień pochodził z dawnego pomnika poświęconego dr. Wilhelmowi Wagnerowi, który stał niegdyś na nieistniejącym placu tam, gdzie dzisiaj stoi tzw. Drapacz Chmur przy ul. Wolności.
